
Του Χρήστου Άρχου
Ο Έρβιν Λάσλο (Ervin László, 1932–2026) ξεκίνησε ως παιδί-θαύμα του πιάνου στη Βουδαπέστη και κατέληξε να είναι ένας από τους πιο γνωστούς φιλοσόφους των συστημάτων. Δούλεψε πάνω στη γενική θεωρία συστημάτων του Μπερταλάνφι, έγραψε έκθεση για τη Λέσχη της Ρώμης, εργάστηκε για τον ΟΗΕ, ίδρυσε το 1993 τη Λέσχη της Βουδαπέστης και από το 2004 έγινε γνωστός για τη θεωρία του Ακασικού Πεδίου. Πέθανε στην Τοσκάνη στις 29 Ιουνίου 2026, σε ηλικία 94 ετών.
Στις 29 Ιουνίου 2026 πέθανε κοντά στο Μοντεσκουντάιο της Τοσκάνης, όπου ζούσε για χρόνια, ο Έρβιν Λάσλο. Ήταν 94 ετών. Δύο εβδομάδες αργότερα, στις 12 Ιουλίου, το Ινστιτούτο που έφερε το όνομά του οργάνωσε διαδικτυακό μνημόσυνο. Τα αφιερώματα εκείνων των ημερών δεν περιέγραφαν πάντα τον ίδιο άνθρωπο. Για άλλους ήταν το παιδί-θαύμα του πιάνου, για άλλους ο καθηγητής που έγραψε τα βασικά εγχειρίδια της φιλοσοφίας των συστημάτων, για άλλους ο σύμβουλος του ΟΗΕ, και για ένα πολύ μεγάλο κοινό, που ίσως δεν είχε ανοίξει ποτέ βιβλίο του για τα συστήματα, ήταν «ο άνθρωπος των ακασικών αρχείων».
Αυτή η σειρά διαλέξεων ασχολείται κυρίως με το τελευταίο. Θέλει να καταλάβει τι εννοούσε ο Λάσλο όταν μιλούσε για ένα πεδίο που κρατά τη μνήμη του σύμπαντος, πού βρήκε τη λέξη «ακασικό», σε ποια φυσική στηρίχτηκε και πού την ξεπέρασε. Για να γίνει αυτό σωστά, πρέπει πρώτα να δούμε από πού ερχόταν. Η θεωρία του Ακασικού Πεδίου δεν ξεφύτρωσε ξαφνικά στα εβδομήντα δύο του χρόνια. Είναι η τελευταία φάση μιας σκέψης που για μισό αιώνα έψαχνε το ίδιο πράγμα: τι κάνει πολλά μέρη να λειτουργούν ως ένα σύνολο.
Η πρώτη διάλεξη είναι λοιπόν βιογραφική, με ένα επιπλέον καθήκον. Γύρω από τον Λάσλο κυκλοφορούν πολλές πληροφορίες που δεν ελέγχονται, και μερικές που είναι απλώς λανθασμένες. Στο τέλος θα χωρίσουμε όσα τεκμηριώνονται από όσα στηρίζονται μόνο στη δική του αυτοπαρουσίαση.
Ένα παιδί-θαύμα στη Βουδαπέστη
Ο Λάσλο γεννήθηκε στη Βουδαπέστη στις 12 Ιουνίου 1932. Ο πατέρας του είχε βιοτεχνία υποδημάτων και η μητέρα του ήταν πιανίστρια. Από εκείνη πήρε τα πρώτα μαθήματα στα πέντε του χρόνια. Στα εννιά έδωσε την πρώτη του δημόσια συναυλία με συμφωνική ορχήστρα της πόλης, μέσα στον πόλεμο. Οι πηγές διαφέρουν στο αν ήταν η Φιλαρμονική ή η Συμφωνική της Βουδαπέστης, κάτι που μας λέει πόσο εύκολα θολώνουν οι λεπτομέρειες σε μια ζωή που διηγήθηκε κυρίως ο ίδιος.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 κέρδισε μεγάλο βραβείο στον διεθνή διαγωνισμό μουσικής της Γενεύης. Το Ινστιτούτο του και η αυτοβιογραφία του Simply Genius! (2011) δίνουν διαφορετικές χρονιές, το 1947 ή το 1948. Το βραβείο του άνοιξε την πόρτα για να φύγει από την Ουγγαρία, την ώρα που η χώρα περνούσε στον έλεγχο του κομμουνιστικού κόμματος. Για περίπου δύο δεκαετίες έζησε ως σολίστ, με περιοδείες στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1956, τη χρονιά της ουγγρικής εξέγερσης, παντρεύτηκε την Καρίτα Γιέγκερχορν (Carita Jägerhorn). Ένας από τους δύο γιους τους, ο Αλεξάντερ Λάσλο (Alexander Laszlo), έγινε κι αυτός ερευνητής των συστημάτων.
Είναι δελεαστικό να δει κανείς στη μουσική την πρώτη του σχολή σκέψης για τα σύνολα, και οι βιογράφοι το κάνουν συχνά. Τέτοιες εξηγήσεις γράφονται εύκολα εκ των υστέρων. Έχει όμως ενδιαφέρον ότι η λέξη που θα χρησιμοποιεί όλη του τη ζωή για να περιγράψει τη φύση, η «συνοχή» (coherence), περιγράφει καλά και μια ορχήστρα που παίζει σωστά.
Από το πιάνο στον Χούσερλ και στον Γουάιτχεντ
Η μετάβαση στη φιλοσοφία έγινε χωρίς πανεπιστημιακή σχολή. Ο Λάσλο διάβαζε στα ταξίδια, ανάμεσα σε πρόβες και συναυλίες, και άρχισε να δημοσιεύει πριν ακόμα κλείσει το πιάνο. Το 1963 κυκλοφόρησε στη Χάγη, από τον εκδοτικό οίκο Nijhoff, το Essential Society: An Ontological Reconstruction. Τρία χρόνια αργότερα ακολούθησε το Beyond Scepticism and Realism (1966), μια σύγκριση των μεθόδων του Έντμουντ Χούσερλ (Edmund Husserl) και του Άλφρεντ Νορθ Γουάιτχεντ (Alfred North Whitehead).
Ο Γουάιτχεντ αξίζει μια στάση, γιατί θα τον ξαναβρούμε. Στο Process and Reality (1929) περιέγραψε τον κόσμο ως σειρά από «περιστάσεις εμπειρίας» που η καθεμιά παραλαμβάνει μέσα της το παρελθόν. Ο όρος του ήταν prehension, μια «σύλληψη» του προηγούμενου από το επόμενο. Αν ψάχνουμε έναν σοβαρό φιλοσοφικό πρόγονο της ιδέας ότι «το σύμπαν θυμάται», αυτός είναι ο Γουάιτχεντ, και ο Λάσλο τον είχε μελετήσει στα τριάντα τέσσερά του.
Το 1970 η Σορβόννη τού απένειμε το Doctorat ès Lettres et Sciences Humaines, το κρατικό διδακτορικό της γαλλικής παράδοσης, με βάση το δημοσιευμένο έργο του. Ήταν ήδη 38 ετών. Στο μεταξύ είχε αρχίσει να διδάσκει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα βιογραφικά του αναφέρουν το Γέιλ και το Πρίνστον, ενώ η μακρύτερη θητεία του ήταν ως καθηγητής φιλοσοφίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στο Τζένισιο (SUNY Geneseo). Οι ακριβείς ημερομηνίες αυτών των θέσεων βρίσκονται κυρίως στην αυτοβιογραφία του και δεν τις έχω διασταυρώσει αλλού.
Η φιλοσοφία των συστημάτων
Το έργο που τον έκανε γνωστό στους ακαδημαϊκούς κύκλους κυκλοφόρησε το 1972: Introduction to Systems Philosophy: Toward a New Paradigm of Contemporary Thought. Την ίδια χρονιά έβγαλε και μια πιο σύντομη εκδοχή για ευρύτερο κοινό, το The Systems View of the World, και επιμελήθηκε τον τόμο που προσφέρθηκε στον Λούντβιχ φον Μπερταλάνφι (Ludwig von Bertalanffy) για τα εβδομήντα του χρόνια. Ο Μπερταλάνφι, Αυστριακός βιολόγος, είχε διατυπώσει τη γενική θεωρία συστημάτων: την ιδέα ότι ένα κύτταρο, ένας οργανισμός και μια κοινωνία μπορούν να μελετηθούν με κοινές έννοιες, επειδή όλα είναι ανοιχτά συστήματα που ανταλλάσσουν ενέργεια και ύλη με το περιβάλλον τους. Πέθανε τον Ιούνιο του 1972, λίγους μήνες μετά τα γενέθλια που γιόρταζε ο τόμος.
Ο Λάσλο πήρε αυτή την ιδέα και την έκανε φιλοσοφία της φύσης. Μίλησε για «φυσικά συστήματα» που ξεκινούν από το άτομο και φτάνουν στη βιόσφαιρα. Σε κάθε επίπεδο, υποστήριξε, βρίσκουμε τις ίδιες τέσσερις ιδιότητες. Ένα σύστημα είναι ολότητα με δική του τάξη. Διατηρεί τη μορφή του όταν το περιβάλλον το διαταράσσει, και αυτό το ονόμασε προσαρμοστική αυτοσταθεροποίηση. Όταν η διαταραχή είναι μεγάλη, αναδιοργανώνεται σε νέα μορφή, κάτι που ονόμασε προσαρμοστική αυτοοργάνωση. Και τέλος, κάθε σύστημα είναι μέρος μεγαλύτερου συστήματος και περιέχει μικρότερα, σχηματίζοντας ιεραρχία.
Αυτό το σχήμα είναι το κλειδί για όλα όσα ακολουθούν. Όταν τριάντα χρόνια αργότερα ο Λάσλο θα γράφει για ένα πεδίο που συνδέει τα πάντα, θα κάνει στην ουσία την ίδια κίνηση: θα ψάχνει το αμετάβλητο στοιχείο που κάνει τα πολλά επίπεδα ένα σύστημα. Στη δεκαετία του 1970 το αμετάβλητο ήταν οι τέσσερις ιδιότητες. Στη δεκαετία του 2000 θα γίνει ένα φυσικό μέσο που κρατά πληροφορία. Η πρώτη εκδοχή ήταν φιλοσοφία της οργάνωσης και άντεξε στον χρόνο. Η δεύτερη έκανε έναν ισχυρισμό για τη φυσική, και εκεί άρχισαν τα προβλήματα.
Η Λέσχη της Ρώμης, ο ΟΗΕ και η γενική εξέλιξη
Η Λέσχη της Ρώμης (Club of Rome) ιδρύθηκε το 1968 από τον Ιταλό βιομήχανο Αουρέλιο Πετσέι (Aurelio Peccei) και τον Βρετανό επιστήμονα Αλεξάντερ Κινγκ (Alexander King). Έγινε διάσημη το 1972 με την έκθεση The Limits to Growth, όπου μια ομάδα του MIT έδειχνε με προσομοιώσεις υπολογιστή ότι η εκθετική αύξηση πληθυσμού και κατανάλωσης θα συγκρουόταν με τα όρια των πόρων του πλανήτη. Ο Λάσλο έγινε μέλος της Λέσχης και το 1977 υπέγραψε, μαζί με μεγάλη διεθνή ομάδα, την έκθεση Goals for Mankind. Το ερώτημά της ήταν διαφορετικό από της πρώτης έκθεσης: αν ξέρουμε τα όρια, ποιους στόχους θέτουν οι διάφορες κοινωνίες, και πόσο συμβατοί είναι μεταξύ τους.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της επόμενης διηύθυνε προγράμματα στο Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση και την Έρευνα (UNITAR). Ασχολήθηκε με τη Νέα Διεθνή Οικονομική Τάξη, το αίτημα των αναπτυσσόμενων χωρών για δικαιότερους όρους εμπορίου, και με την περιφερειακή συνεργασία ανάμεσά τους. Είναι η πιο «πολιτική» περίοδος της ζωής του και συχνά ξεχνιέται.
Το 1984 ίδρυσε μαζί με τον Μπέλα Μπάναθι (Béla H. Bánáthy), τη Ριάν Άισλερ (Riane Eisler), τον μαθηματικό Ραλφ Έιμπραχαμ (Ralph Abraham), τον βιολόγο Βίλμος Τσάνι (Vilmos Csányi) και άλλους την Ομάδα Έρευνας της Γενικής Εξέλιξης (General Evolution Research Group). Τα πρώτα χρόνια η ομάδα συναντιόταν διακριτικά, με μέλη από τις δύο πλευρές του Σιδηρού Παραπετάσματος. Ο στόχος ήταν μια γενική θεωρία της εξέλιξης που θα κάλυπτε το σύμπαν, τη ζωή και τον πολιτισμό με τα εργαλεία της θεωρίας του χάους και των δυναμικών συστημάτων. Από εκείνη την περίοδο ο Λάσλο επιμελήθηκε το περιοδικό World Futures: The Journal of General Evolution, που κυκλοφορεί ακόμη. Το βιβλίο του Evolution: The Grand Synthesis (1987) και αργότερα το The Age of Bifurcation (1991) εφάρμοσαν την έννοια της διακλάδωσης στην ιστορία. Ένα σύστημα που φτάνει μακριά από την ισορροπία, όπως είχε δείξει για τη χημεία ο Ίλια Πριγκοζίν (Ilya Prigogine), μπορεί να καταρρεύσει ή να περάσει σε ανώτερη οργάνωση. Ο Λάσλο πίστευε ότι η ανθρωπότητα βρισκόταν σε τέτοιο σημείο.
Η Λέσχη της Βουδαπέστης
Το 1993 ίδρυσε τη Λέσχη της Βουδαπέστης (Club of Budapest). Το όνομα ήταν σκόπιμη απάντηση στη Λέσχη της Ρώμης. Η Ρώμη είχε μιλήσει για υλικά όρια. Η Βουδαπέστη θα μιλούσε για αξίες και συνείδηση. Στο Science and the Akashic Field ο Λάσλο εξηγεί ότι η νέα Λέσχη θεωρούσε την εξέλιξη των ανθρώπινων αξιών και της συνείδησης ως τον αποφασιστικό παράγοντα για να αλλάξει πορεία ο κόσμος. Η Λέσχη προβάλλει ως επίτιμα μέλη της πρόσωπα όπως ο Δαλάι Λάμα, ο Βάτσλαβ Χάβελ και ο μουσικός Πίτερ Γκάμπριελ, και κυκλοφόρησε ένα «Μανιφέστο για την Πλανητική Συνείδηση».
Η ίδια χρονιά, το 1993, είναι και η χρονιά του The Creative Cosmos. Σε αυτό το βιβλίο ο Λάσλο διατύπωσε για πρώτη φορά ολοκληρωμένα την ιδέα ότι το κβαντικό κενό καταγράφει και μεταδίδει πληροφορία. Τότε το ονόμαζε «ψ-πεδίο» (psi-field). Η σύμπτωση των ημερομηνιών δεν είναι τυχαία. Η Λέσχη της Βουδαπέστης χρειαζόταν μια κοσμολογία που να δικαιολογεί την πεποίθηση ότι η συνείδηση μετράει για την πορεία του κόσμου, και η κοσμολογία του ψ-πεδίου ήταν ακριβώς αυτό.
Η ακασική στροφή και τα τελευταία χρόνια
Από το 1993 έως το 2004 η ιδέα ωρίμασε σε τέσσερα βιβλία. Το The Interconnected Universe (1995) ήταν η πιο τεχνική εκδοχή. Το The Whispering Pond (1996) έδωσε τη μεταφορά της λίμνης που θυμάται κάθε κύμα. Το The Connectivity Hypothesis (2003, SUNY Press) έγραψε την ακαδημαϊκή μορφή, με πρόλογο του Ραλφ Έιμπραχαμ. Και το 2004 το Science and the Akashic Field: An Integral Theory of Everything έφερε τη θεωρία στο ευρύ κοινό, με το νέο της όνομα. Το ψ-πεδίο έγινε Ακασικό Πεδίο, ή Α-πεδίο. Ακολούθησε δεύτερη, επαυξημένη έκδοση το 2007. Είναι το βιβλίο με το οποίο τον γνώρισαν οι περισσότεροι αναγνώστες εκτός πανεπιστημίου.
Στη συνέχεια το έργο του γίνεται πιο μεταφυσικό και πιο ηθικό. Το 2014 στο The Self-Actualizing Cosmos περιγράφει τον κόσμο με δύο διαστάσεις, μια βαθιά, μη παρατηρήσιμη, που ονομάζει Ακάσα ή διάσταση Α, και μια εκδηλωμένη, τη διάσταση Μ των σωματιδίων και του χωροχρόνου. Ακολουθούν το What Is Reality? (2016), το The Intelligence of the Cosmos (2017) και το The Immutable Laws of the Akashic Field (2021), όπου η θεωρία μετατρέπεται σε «νόμους» για τη ζωή. Το 2010 εξελέγη εξωτερικό μέλος της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών. Τα τελευταία χρόνια η βάση του ήταν το Laszlo Institute of New Paradigm Research στην Τοσκάνη. Από τα τελευταία του κείμενα είναι ένας διάλογος με τον Ντέιβιντ Λόριμερ (David Lorimer), που εξέδωσε σε ηλεκτρονική μορφή το Institute of Noetic Sciences το 2026.
Η συνέχεια αυτής της πορείας έχει μια λογική που φαίνεται μόνο αν τη δει κανείς ολόκληρη. Από την ορχήστρα στα φυσικά συστήματα, από τα συστήματα στο παγκόσμιο σύστημα του πλανήτη, και από εκεί στο ερώτημα τι κρατά ενωμένο το ίδιο το σύμπαν. Σε κάθε βήμα το μέγεθος του «όλου» μεγάλωνε. Το ερώτημα έμενε το ίδιο.
Τι μπορούμε να ελέγξουμε και τι όχι
Σχεδόν κάθε παρουσίαση του Λάσλο στο διαδίκτυο αναφέρει ότι ήταν δύο φορές υποψήφιος για το Νόμπελ Ειρήνης. Σύμφωνα με τα βιογραφικά του, προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης το 2004 και το 2005. Οι φάκελοι υποψηφιοτήτων της Νορβηγικής Επιτροπής Νόμπελ όμως μένουν σφραγισμένοι για πενήντα χρόνια, και η πληροφορία δεν μπορεί να ελεγχθεί πριν από το 2054. Αξίζει να ξέρουμε και τι σημαίνει μια τέτοια υποψηφιότητα. Δικαίωμα να προτείνουν έχουν χιλιάδες άνθρωποι, βουλευτές εθνικών κοινοβουλίων και πανεπιστημιακοί καθηγητές ορισμένων κλάδων ανάμεσά τους. Η υποψηφιότητα σημαίνει ότι κάποιος από αυτούς έστειλε το όνομα, όχι ότι η Επιτροπή το εξέτασε με ιδιαίτερη προσοχή. Στο YouTube κυκλοφορούν βίντεο με τίτλους όπως «ο γιατρός του Νόμπελ αποδεικνύει…». Είναι λάθος δύο φορές: ο Λάσλο δεν ήταν γιατρός και δεν πήρε ποτέ Νόμπελ. Τα βίντεο αυτά είναι καλό παράδειγμα για το πώς ένας ανεπιβεβαίωτος ισχυρισμός γίνεται τίτλος.
Το ίδιο ισχύει, σε μικρότερο βαθμό, για τον αριθμό των βιβλίων. Το Ινστιτούτο του μιλά για 101 βιβλία σε 23 γλώσσες και για εκατοντάδες άρθρα. Η αγγλική Wikipedia γράφει «περίπου 75» και σημειώνει ότι λείπει πηγή. Η διαφορά εξηγείται εν μέρει από συλλογικούς τόμους, επανεκδόσεις με νέο τίτλο και μεταφράσεις. Ας πούμε ότι έγραψε ή επιμελήθηκε περισσότερα από εβδομήντα βιβλία και ότι το Ινστιτούτο τα μετρά γύρω στα εκατό. Από τα βραβεία, το Βραβείο Ειρήνης της Ιαπωνίας (Goi), το βραβείο Mandir of Peace της Ασίζης και το Βραβείο Ειρήνης του Λουξεμβούργου (2017) αναφέρονται στα βιογραφικά του με χρονιές που μερικές φορές διαφέρουν κατά ένα έτος. Το επίτιμο διδακτορικό του Πανεπιστημίου του Πετς (2002) και η εκλογή στην Ουγγρική Ακαδημία (2010) τεκμηριώνονται ανεξάρτητα.
Τίποτα από αυτά δεν κρίνει την αξία των ιδεών του. Μια θεωρία δεν γίνεται σωστή επειδή ο συγγραφέας της είχε προταθεί για βραβείο, ούτε λανθασμένη επειδή ο ίδιος φούσκωσε λίγο το βιογραφικό του. Έχει όμως σημασία για τον τρόπο που διαβάζουμε. Ο Λάσλο ήταν σοβαρός φιλόσοφος των συστημάτων με πραγματική διεθνή διαδρομή. Ήταν επίσης δεινός αφηγητής του εαυτού του. Ο αναγνώστης κερδίζει αν κρατά και τα δύο στο μυαλό του.
Για το βιογραφικό σκέλος η κριτική είναι λίγη και αφορά κυρίως την ακρίβεια. Οι εγκυκλοπαιδικές πηγές σημειώνουν ότι αρκετά στοιχεία, από τη χρονιά της Γενεύης έως τις πανεπιστημιακές θέσεις, προέρχονται από την αυτοβιογραφία του. Για το έργο, η μεγάλη διαφορά είναι ανάμεσα στις δύο φάσεις. Η φιλοσοφία των συστημάτων της δεκαετίας του 1970 διδάσκεται ακόμα και θεωρείται έντιμη συμβολή στο πεδίο. Η ακασική θεωρία έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τον Στάνισλαβ Γκροφ (Stanislav Grof) και τον κύκλο της υπερπροσωπικής ψυχολογίας, ενώ οι επαγγελματίες φυσικοί σχεδόν την αγνόησαν. Η πιο προσεκτική ακαδημαϊκή μελέτη, της Άννας Ποκαζάνιεβα (Anna Pokazanyeva) στο περιοδικό Zygon το 2016, την κατατάσσει στη μεταφυσική και όχι στη φυσική. Θα επιστρέψουμε σε αυτή την κριτική στις διαλέξεις 4, 5 και 10.
Στην επόμενη διάλεξη αφήνουμε τον άνθρωπο και πιάνουμε τη λέξη: από πού ήρθε το «ākāśa» και πώς έφτασε από τις Ουπανισάδες στους θεοσοφιστές και από εκεί στη Λέσχη της Βουδαπέστης.
Πήρε ο Έρβιν Λάσλο Νόμπελ;
Όχι. Τα βιογραφικά του αναφέρουν ότι προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης το 2004 και το 2005. Οι φάκελοι της Επιτροπής μένουν σφραγισμένοι για πενήντα χρόνια, οπότε η πληροφορία δεν μπορεί να ελεγχθεί. Τίτλοι που τον αποκαλούν «γιατρό του Νόμπελ» είναι λανθασμένοι.
Τι είναι η φιλοσοφία των συστημάτων;
Είναι η προσπάθεια να περιγραφούν με κοινές έννοιες συστήματα διαφορετικών επιπέδων, από το κύτταρο έως την κοινωνία. Ο Λάσλο τη διατύπωσε το 1972 με βάση τη γενική θεωρία συστημάτων του Μπερταλάνφι και ξεχώρισε τέσσερις ιδιότητες: ολότητα, αυτοσταθεροποίηση, αυτοοργάνωση και ιεραρχία.
Πότε πέθανε ο Λάσλο;
Στις 29 Ιουνίου 2026, σε ηλικία 94 ετών, κοντά στο Μοντεσκουντάιο της Τοσκάνης, όπου ζούσε για χρόνια. Το Laszlo Institute οργάνωσε διαδικτυακό μνημόσυνο στις 12 Ιουλίου 2026.
Πηγές
- Bertalanffy, L. von (1968). General System Theory: Foundations, Development, Applications. New York: George Braziller.
- Laszlo, E. (1963). Essential Society: An Ontological Reconstruction. The Hague: Martinus Nijhoff.
- Laszlo, E. (1966). Beyond Scepticism and Realism: A Constructive Exploration of Husserlian and Whiteheadian Methods of Inquiry. The Hague: Martinus Nijhoff.
- Laszlo, E. (1972). Introduction to Systems Philosophy: Toward a New Paradigm of Contemporary Thought. New York: Gordon & Breach.
- Laszlo, E. (1972). The Systems View of the World. New York: George Braziller.
- Laszlo, E. (Ed.) (1972). The Relevance of General Systems Theory: Papers Presented to Ludwig von Bertalanffy on His Seventieth Birthday. New York: George Braziller.
- Laszlo, E., et al. (1977). Goals for Mankind: A Report to the Club of Rome on the New Horizons of Global Community. New York: E. P. Dutton.
- Laszlo, E. (1987). Evolution: The Grand Synthesis. Boston: Shambhala.
- Laszlo, E. (1991). The Age of Bifurcation: Understanding the Changing World. New York: Gordon & Breach.
- Laszlo, E. (1993). The Creative Cosmos: A Unified Science of Matter, Life and Mind. Edinburgh: Floris Books.
- Laszlo, E. (2003). The Connectivity Hypothesis: Foundations of an Integral Science of Quantum, Cosmos, Life, and Consciousness. Albany: SUNY Press.
- Laszlo, E. (2004, 2η έκδ. 2007). Science and the Akashic Field: An Integral Theory of Everything. Rochester, VT: Inner Traditions.
- Laszlo, E. (2011). Simply Genius! And Other Tales from My Life. Carlsbad, CA: Hay House.
- Laszlo, E. (2014). The Self-Actualizing Cosmos: The Akasha Revolution in Science and Human Consciousness. Rochester, VT: Inner Traditions.
- Laszlo, E. (2021). The Immutable Laws of the Akashic Field: Universal Truths for a Better Life and a Better World. New York: St. Martin’s Essentials.
- Laszlo, E., & Lorimer, D. (2026). Timeless Truths and Timely Wisdom (e-book). Institute of Noetic Sciences.
- Meadows, D. H., Meadows, D. L., Randers, J., & Behrens, W. W. (1972). The Limits to Growth. New York: Universe Books.
- Pokazanyeva, A. (2016). Mind within matter: science, the occult, and the (meta)physics of ether and akasha. Zygon, 51(2), 318–346. doi:10.1111/zygo.12259
- Whitehead, A. N. (1929). Process and Reality. New York: Macmillan.
- Institute of Noetic Sciences (2026). Ervin Laszlo tribute. https://noetic.org/blog/ervin-laszlo-tribute/
- The Laszlo Institute. About Ervin Laszlo. https://thelaszloinstitute.com/about/ervin-laszlo/ (πρόσβαση 12/11/2026).
- Wikipedia. Ervin László. https://en.wikipedia.org/wiki/Ervin_L%C3%A1szl%C3%B3 (πρόσβαση 12/11/2026).
- Έρβιν Λάσλο (1932–2026): από το πιάνο στη φιλοσοφία των συστημάτων
- Από το ākāśa στα ακασικά αρχεία: η ιστορία μιας λέξης · 24/11/2026
- Οι γρίφοι της συνοχής: τι ήθελε να εξηγήσει ο Λάσλο · 01/12/2026
- Το κενό δεν είναι άδειο: το πεδίο μηδενικού σημείου και ο Λάσλο · 08/12/2026
- Το Ακασικό Πεδίο: in-formation, ολόγραμμα και η λίμνη που θυμάται · 15/12/2026
- Το σύμπαν που μαθαίνει: το μεταβερσύμπαν του Λάσλο και η λεπτή ρύθμιση · 22/12/2026
- Νους και κόσμος: η συνείδηση και ο εγκέφαλος-δέκτης στον Λάσλο · 29/12/2026
- Ανωμαλίες της συνείδησης: Γκροφ, παραψυχολογία και θάνατος στον Λάσλο · 05/01/2027
- Ψυχή του κόσμου και συμπάθεια: ο Λάσλο, οι Έλληνες και ο Γιουνγκ · 12/01/2027
- Αποτίμηση του Λάσλο: επιστήμη, μεταφυσική ή μύθος; · 19/01/2027