Ξεχάστε τον «αγγελιοφόρο των θεών» που μάθατε στο σχολείο. Ο αληθινός Ερμής, αυτός των Ομηρικών Ύμνων, είναι κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον. Γεννιέται και αμέσως — πριν καλά καλά σηκωθεί — κλέβει τα βόδια του Απόλλωνα. Ταυτόχρονα φτιάχνει τη λύρα. Μετατρέπει μια κλοπή σε δώρο. Αυτή η πρωταρχική σκηνή κουβαλά μέσα της ολόκληρο το DNA της αναδρομής: η παράβαση γίνεται δημιουργία, η οπισθοδρόμηση μετασχηματισμός.

Κι υπάρχει κι αυτό: ο Ερμής είναι η μοναδική θεότητα που κινείται ελεύθερα ανάμεσα στους τρεις κόσμους — Όλυμπο, Γη, Άδη. Κανένας άλλος θεός δεν μπορεί. Η αναδρομή λοιπόν αντιστοιχεί στη βύθισή του στον κάτω κόσμο — εκεί που κρύβονται τα ξεχασμένα, τα καταπιεσμένα, τα ημιτελή. Ο Ερμής Χθόνιος, η νυχτερινή πλευρά του θεού, είναι ακριβώς αυτή η φάση: όχι η καθαρή επικοινωνία, αλλά η θολή, ονειρική, σκοτεινή μετάδοση νοήματος.

Η ερμαϊκή λειτουργία περιλαμβάνει τη metis — τη δόλια, πολύτροπη νοημοσύνη που ακμάζει στις καταστάσεις αβεβαιότητας και μεταβατικότητας. Στην αλχημεία, ο Mercurius αποτελεί τον θεμελιώδη μετασχηματιστή — το argentum vivum. Η αναδρομική φάση αντιστοιχεί στη nigredo, τη μαύρη φάση της αλχημικής διεργασίας.

Ο Ερμής δεν σε οδηγεί εκεί που θέλεις — σε οδηγεί εκεί που χρειάζεται.Ερμηνεία Ομηρικού Ύμνου

Ο Θωθ δεν ήταν απλώς ο θεός της γραφής — ήταν ο θεός που δημιούργησε τη γλώσσα, τα μαθηματικά, την αστρονομία και το ημερολόγιο. Ήταν ο «Μετρητής του Χρόνου» και ο «Γραμματέας των Θεών», αυτός που καταγράφει στη Ζύγιση της Ψυχής αν η καρδιά του νεκρού είναι ελαφρύτερη από το φτερό της Maat.

Η αναδρομική περίοδος, υπό αυτό το πρίσμα, αντιπροσωπεύει εκείνη τη στιγμή που καλούμαστε να «ζυγίσουμε» τα λόγια, τις αποφάσεις, τα συμβόλαιά μας. Ο Θωθ εφηύρε τις πέντε επαγόμενες ημέρες — ημέρες «εκτός χρόνου» — κερδίζοντάς τες με πονηριά. Αυτές οι ημέρες εκτός κανονικότητας είναι η αρχετυπική αντιστοιχία της αναδρομικής περιόδου: χρόνος ιερός και παράδοξος.

Στα Ερμητικά κείμενα — σύντηξη Ερμή και Θωθ — η γνώση δεν μεταδίδεται γραμμικά αλλά μυητικά: μέσα από αίνιγμα, παράδοξο και ανατροπή.

Αυτό εδώ θέλει λίγη υπομονή, γιατί είναι ίσως το πιο υποτιμημένο κομμάτι της ιστορίας. Οι Βαβυλώνιοι δεν είχαν απλώς «παρατηρήσει» την αναδρομή — ήταν οι πρώτοι στην ιστορία που τη μοντελοποίησαν μαθηματικά. Μέσα στις πλινθίδες του Enūma Anu Enlil (ΕΑΕ) — μια συλλογή 70 πινακίδων σφηνοειδούς γραφής με περίπου 7.000 οιωνούς — οι πλανητικοί οιωνοί καταλαμβάνουν τις τελευταίες 20 πινακίδες (50–70), και σε αυτές η ανάδρομη κίνηση δεν είναι παραπληροφόρηση: είναι θεία ομιλία.

Ο Nabû, γιος του Marduk, ήταν ο θεός που ενσάρκωνε τον πλανήτη Ερμή. Αλλά προσοχή: δεν ήταν απλά ο «θεός της γραφής». Ο Nabû χάραζε τις Πλάκες της Μοίρας (Ṭuppi Šīmāti) — τα θεϊκά συμβόλαια που καθόριζαν τη μοίρα κάθε ανθρώπου, πόλης, κράτους. Όταν ο πλανήτης του αντέστρεφε πορεία, δεν ήταν «βλάβη» — σήμαινε ότι ο Nabû ξαναδιαβάζει τις Πλάκες, ότι η μοίρα βρίσκεται σε κατάσταση αναθεώρησης. Αυτό είχε βαθιά πολιτική σημασία: οι αστρολόγοι-γραμματείς (ṭupšar Enūma Anu Enlil) έστελναν εκθέσεις στον βασιλιά κατά τη διάρκεια αναδρομιών, προειδοποιώντας ότι τα θεϊκά διατάγματα ήταν ρευστά.

Αστρονομικά, η βαβυλωνιακή ακρίβεια ήταν εκπληκτική. Από τον 7ο αιώνα π.Χ. οι αστρονόμοι κατέγραφαν τα λεγόμενα «χαρακτηριστικά φαινόμενα»: πρώτη εμφάνιση (FA), πρώτο σταθερό σημείο (S1 — εκεί που ο πλανήτης φαίνεται να «σταματά» πριν γυρίσει ανάδρομος), acronycal ανατολή (AR — αντίθεση), δεύτερο σταθερό σημείο (S2 — εκεί που ξανασταματά πριν επανέλθει σε ευθεία κίνηση) και τελευταία εμφάνιση (LA). Αυτά τα πέντε σημεία ήταν η ραχοκοκαλιά ολόκληρης της βαβυλωνιακής πλανητικής θεωρίας — και τα στάσιμα σημεία (S1, S2), τα σημεία-πύλες της αναδρομής, ήταν τα πιο κρίσιμα, γιατί ο πλανήτης εκεί μπορούσε να μετρηθεί ως προς τα κοντινά «Κανονικά Αστέρια» (Normal Stars) με μεγάλη ακρίβεια.

Μέχρι τον 4ο αιώνα π.Χ. — εποχή Σελευκιδών — οι Βαβυλώνιοι είχαν αναπτύξει δύο ολοκληρωμένα μαθηματικά μοντέλα (System A και System B) για την πρόβλεψη πλανητικών θέσεων. Αυτά δεν ήταν γεωμετρικά μοντέλα σαν τους επικύκλους του Πτολεμαίου — ήταν αριθμητικά, αλγεβρικά, βασισμένα σε «περιοδικές σχέσεις» και βηματικές συναρτήσεις. Κι εδώ είναι το εξαιρετικό: τα μοντέλα αυτά περιέγραφαν την ευθεία κίνηση, τα σταθερά σημεία και τις αναδρομές ως μέρη ενός ενιαίου κύκλου — όχι ως ανωμαλίες, αλλά ως φυσικά τμήματα της πλανητικής ζωής.

Κι εδώ κρύβεται η βαθύτερη σοφία: για τους Βαβυλώνιους, η αναδρομή δεν ήταν «κάτι που πάει στραβά». Ήταν μέρος μιας μεγαλύτερης τάξης. Ο πλανήτης γυρίζει πίσω, σταματά, ξαναπροχωρά — ακριβώς όπως η ζωή. Κι αν αυτό δεν είναι μια μαθηματικά τεκμηριωμένη φιλοσοφία της αλλαγής, δεν ξέρω τι είναι.

Ο Λόκι δεν είναι καν θεός — είναι γίγαντας, ξένος, ένα ον που ζει στα σύνορα. Κι όμως: χωρίς αυτόν, ο Thor δεν θα είχε ποτέ το σφυρί του, ο Odin δεν θα είχε τον Sleipnir. Αυτό που κάνει ο Λόκι δεν είναι καταστροφή — είναι πρόκληση. Αναγκάζει τους θεούς να εξελιχθούν. Κι αυτό με εντυπωσιάζει πάντα, γιατί λέει κάτι βαθύ για τη φύση της αλλαγής.

Ο Λόκι αντιπροσωπεύει τη δύναμη που σπάει τα λειτουργικά αλλά στάσιμα συστήματα. Οι «βλάβες» της αναδρομής είναι λοκικές παρεμβάσεις: δυσλειτουργίες που αποκαλύπτουν αδυναμίες, παρεξηγήσεις που φέρνουν στην επιφάνεια τα μη-ειπωμένα. Όπως ο Ερμής, ο Λόκι αλλάζει φύλο και μορφή — μια ρευστότητα που αντικατοπτρίζει τη mercurial φύση.

Ο Odin κρεμάστηκε στο Yggdrasil για εννέα νύχτες — μια εθελούσια κατάβαση στο σκοτάδι — για να αποκτήσει τα ρούνα. Θυσίασε το ένα μάτι για σοφία. Κάθε γνώση απαίτησε πρώτα μια απώλεια.

Ο Ερμής Ανάδρομος, μέσα από τον φακό του Odin, είναι η περίοδος που η ψυχή «κρέμεται ανάποδα» — η αίσθηση ελέγχου χάνεται, αλλά μέσα σε αυτή την αναστροφή αναδύεται βαθύτερη γνώση. Τα ρούνα — σύμβολα αρχέγονης γνώσης — μας θυμίζουν: η σοφία απαιτεί ταπείνωση μπροστά στο άγνωστο.

Στις παραδόσεις Navajo, Crow, Chinook και Maidu, ο Κογιότ κλέβει τη φωτιά για τους ανθρώπους, μπερδεύει τη τάξη, κάνει λάθη που γίνονται μέρος της δημιουργίας. Δεν ντρέπεται για τα λάθη του — τα ενσωματώνει.

Η αναδρομική ενέργεια μας λέει: τα «λάθη» της περιόδου δεν χρειάζονται διόρθωση — χρειάζονται ενσωμάτωση. Η αποτυχία δεν είναι αντίθετη με τη δημιουργία· είναι μέρος της.

Η αράχνη-κατεργάρης κατέκτησε όλες τις ιστορίες του κόσμου από τον θεό Nyame — μέσω πονηριάς και ευφυΐας, ποτέ βίας. Ο Anansi ελέγχει πώς οι ιστορίες λέγονται, πώς η πραγματικότητα πλαισιώνεται.

Η σύνδεση με τον Ερμή Ανάδρομο αφορά τη δύναμη της αφήγησης: κατά τις αναδρομικές περιόδους, οι ιστορίες που λέμε στον εαυτό μας αποσταθεροποιούνται. Η αφήγηση δεν είναι η πραγματικότητα — είναι ένα πλέγμα. Κάθε ιστός μπορεί να ξυφανθεί και να υφανθεί εκ νέου.

Ο Elegua ανοίγει και κλείνει τους δρόμους. Κανένα τελετουργικό δεν ξεκινά χωρίς πρώτα να τιμηθεί — γιατί χωρίς αυτόν, η επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων και θεϊκού κόσμου είναι αδύνατη.

Η αναδρομή, υπό το πρίσμα του Elegua, είναι μια στιγμή σταυροδρομιού: οι δρόμοι κλείνουν, νέοι ανοίγουν, αλλά η κατεύθυνση δεν είναι εμφανής. Ο Eshu φέρει ένα κρίσιμο μάθημα: δεν υπάρχει μόνο ένας «σωστός» δρόμος. Οι δυαδικότητες αναιρούνται στο σταυροδρόμι.

Στην ινδική αστρολογία (Jyotish), ο πλανήτης Ερμής ταυτίζεται με τον Budha (Βούδα — όχι ο Βούδας/Buddha του Βουδισμού). Ο Budha είναι γιος του Chandra (Σελήνη) και της Tara, που ο Chandra απήγαγε από τον δάσκαλο Brihaspati (Δία). Η γέννησή του είναι καρπός παράβασης: η Σελήνη έκλεψε τη σύζυγο του Δία — μια πρωταρχική σκηνή κλοπής και αμφισβήτησης τάξης που αντηχεί απόλυτα με τον ελληνικό Ερμή που κλέβει τα βόδια του Απόλλωνα.

Ο Budha κυβερνά τη buddhi — τη διακριτική νόηση, τη λογική σκέψη, την επικοινωνία και το εμπόριο. Είναι ο «πρίγκιπας» (kumara) μεταξύ των πλανητών: αιωνίως νεανικός, ουδέτερος ως προς φύλο, προσαρμοστικός — παίρνει τη φύση όποιου πλανήτη βρίσκεται κοντά του. Αυτή η ρευστότητα ταυτότητας είναι πυρηνικά ερμαϊκή.

Στη βεδική παράδοση, όταν ο Budha είναι αδύναμος ή κακόβουλα τοποθετημένος (όπως στους Ιχθύς, ζώδιο πτώσης του), η σκέψη θολώνει, η γλώσσα μπερδεύεται, οι συμφωνίες αποτυγχάνουν. Η αναδρομή του Budha αντιστοιχεί σε αυτό που η Jyotish αποκαλεί vakri — μια κατάσταση «στρεβλής» ενέργειας, όπου ο πλανήτης γίνεται πιο ισχυρός αλλά απρόβλεπτος, σαν ένα σπαθί που κόβει προς δύο κατευθύνσεις.

Ο Ιωνάς αρνείται το θεϊκό μήνυμα, αποπειράται να δραπετεύσει — και καταπίνεται από ένα κήτος. Τρεις μέρες στο σκοτάδι, στο εσωτερικό του θηρίου, πριν τον εξεμέσει η θάλασσα. Ο Jung αναγνώρισε σε αυτόν τον μύθο το αρχέτυπο της νυχτερινής θαλάσσιας κατάβασης (Nekyia): η κατάποση από το ασυνείδητο, η εθελούσια ή ακούσια βύθιση στα βάθη.

Ο Ερμής Ανάδρομος στον Ιχθύ είναι η κοιλιά του κήτους: η λογική σκέψη καταπίνεται από τα νερά του ασυνειδήτου. Ο μόνος τρόπος εξόδου δεν είναι η λογική αλλά η παράδοση — η αποδοχή ότι πρέπει να περάσουμε μέσα από το σκοτάδι.

Ο Ορφέας κατεβαίνει στον Άδη για να φέρει πίσω την Ευρυδίκη. Η μουσική του — η ωραιότερη γλώσσα — μαλακώνει ακόμα και τον Κέρβερο. Αλλά η μοναδική εντολή είναι: μη γυρίσεις να κοιτάξεις πίσω. Ο Ορφέας γυρίζει. Η Ευρυδίκη χάνεται.

Ο Ερμής Ανάδρομος στον Ιχθύ φέρνει ακριβώς αυτόν τον πειρασμό: να κοιτάξουμε πίσω. Παλιοί έρωτες, ανολοκλήρωτες σχέσεις, πρώην σύντροφοι — αναδύονται από τα νερά. Ο μύθος μας προειδοποιεί: η νοσταλγία δεν είναι δρόμος εμπρός. Ο Ιχθύς ζητά αποχαιρετισμό, όχι επιστροφή.

Το ακρωνύμιο ΙΧΘΥΣ (Ιησούς Χριστός Θεού Υιός Σωτήρ) έκανε τον ιχθύ σύμβολο λύτρωσης. Ο Χριστός βαπτίζεται στα νερά (κατάδυση στο ασυνείδητο), πεθαίνει (nigredo) και αναδύεται (albedo). Ο ίδιος ο Ιωνάς χρησιμοποιήθηκε ως προτύπωση της Ανάστασης: τρεις μέρες στο σκοτάδι, μετά η αναγέννηση.

Ο Ερμής Ανάδρομος στον Ιχθύ ενεργοποιεί αυτό το αρχέτυπο θυσίας και λύτρωσης: κάτι πρέπει να «πεθάνει» — μια πεποίθηση, ένα σχέδιο, μια σχέση — για να γεννηθεί κάτι αληθινό. Η αναδρομή στον Ιχθύ δεν ζητά διόρθωση· ζητά λύτρωση.

Στην ινδουιστική παράδοση, ο Matsya (ψάρι) είναι το πρώτο αβατάρα του Βισνού: ένας μικροσκοπικός ιχθύς που μεγαλώνει τεράστιος και σώζει τον Manu (τον πρώτο άνθρωπο) από τον κατακλυσμό, οδηγώντας τη βάρκα του μέσα από τα καταστροφικά νερά. Ο Ιχθύς εδώ δεν είναι θύμα αλλά σωτήρας μέσα στο χάος.

Ο Ερμής Ανάδρομος στον Ιχθύ ενσαρκώνει τον Matsya: μέσα στον κατακλυσμό της σύγχυσης, υπάρχει ένας οδηγός — αλλά δεν μιλάει τη γλώσσα της λογικής. Μιλάει τη γλώσσα του ονείρου, της εικόνας, του ενστίκτου.

Ο Οδυσσέας δένεται στο κατάρτι για να ακούσει τις Σειρήνες χωρίς να παραδοθεί — ενώ οι σύντροφοί του κλείνουν τα αυτιά. Ο μύθος μιλά για τον πειρασμό της ψεύτικης αλήθειας: φωνές που υπόσχονται γνώση αλλά οδηγούν σε ναυάγιο.

Ο Ερμής Ανάδρομος στον Ιχθύ γεμίζει τον ψυχισμό με σειρήνια τραγούδια: αυταπάτες, ψευδαισθήσεις, «μηνύματα» που μπορεί να μην είναι αυθεντικά. Η πρόκληση δεν είναι να κλείσουμε τα αυτιά αλλά, όπως ο Οδυσσέας, να ακούσουμε χωρίς να δράσουμε — να παρατηρήσουμε χωρίς να παρασυρθούμε.

Ο Rumi έγραφε για τον fana — τη διάλυση του εγώ στο Θείο, όπως η σταγόνα που επιστρέφει στον ωκεανό. Ο Ιχθύς, ως τελευταίο ζώδιο, αντιπροσωπεύει ακριβώς αυτή τη διάλυση των ορίων: το εγώ υποχωρεί, οι διακρίσεις θολώνουν, η ψυχή αναζητά ένωση.

Ο Ερμής — θεός της διάκρισης, της κατηγοριοποίησης, του ορισμού — αναδρομεί στο ζώδιο που αρνείται κάθε διάκριση. Η σύγκρουση είναι θεμελιώδης. Αλλά ο σουφισμός μας διδάσκει: μόνο μέσα από τη διάλυση γεννιέται η αληθινή σοφία. Πρέπει να ξεχάσεις αυτό που ξέρεις για να μάθεις αυτό που χρειάζεσαι.